5 września

5 września jest 248. (w latach przestępnych 249.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 117 dni.

[edytuj] Święta

• imieniny obchodzą: Bertyn, Budziboj, Dorota, Fereol, Herakles, Herkulan, Herkules, Justyna, Peregryn, Przyboj, Racisław, Racław, Racława, Rozwita, Stronisława, Teodor, Urban, Wiktoryn i Wiktoryna
• Indie - Dzień Nauczyciela

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

• 1939 - rozpoczęły się represje wobec ludności cywilnej w Bydgoszczy w odwecie za zdławienie niemieckiej akcji dywersyjnej.
• 1944 - 36. dzień powstania warszawskiego: oddziały powstańcze wycofały się z Elektrowni przy ul. Tamka na Powiślu.
• 1948 - otwarto muzeum im. Mikołaja Kopernika we Fromborku
• 1980 - Edward Gierek ustąpił ze stanowiska I sekretarza KC PZPR.
• 1981 - Gdańsk: rozpoczął się I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ Solidarność.
• 1994 - w Polsce wyemitowano pierwszy odcinek "Mody na sukces".
• 2005 - telewizja TVN rozpoczęła emisję programu rozrywkowego "Szymon Majewski Show".

[edytuj] Wydarzenia na świecie

• 1697 - wojna króla Wilhelma: francuska flota zwyciężyła angielską w bitwie w Zatoce Hudsona.
• 1698 - Piotr I Wielki wprowadził podatek od posiadania brody.
• 1735 - podpisano preliminaria pokojowe między Francją i Austrią w Wiedniu.
• 1774 - w Filadelfii (kol. Pensylwania) zebrał się I Kongres Kontynentalny.
• 1800 - Wielka Brytania podbiła Maltę.
• 1812 - armia francuska stoczyła walkę z armią rosyjską w bitwie pod Borodino.
• 1839 - rozpoczęła się I wojna opiumowa.
• 1905 - w Portsmouth w USA podpisano pokój pomiędzy Japonią a Rosją, kończący wojnę rosyjsko-japońską.
• 1914 - I wojna światowa: rozpoczęła się I bitwa nad Marną.
• 1931 - Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze odrzucił projekt unii celnej między Niemcami i Austrią.
• 1936 - Amerykanka Beryl Markham jako pierwsza kobieta przeleciała samotnie samolotem Ocean Atlantycki.
• 1939 - II wojna światowa: Stany Zjednoczone ogłosiły neutralność w wojnie.
• 1944 - II wojna światowa: ZSRR wypowiedział wojnę Bułgarii.
• 1946 - zacieśniono współpracę między amerykańską i brytyjską strefą okupacyjną w Niemczech.
• 1964 - otwarcie najdłuższego mostu w Europie nad zatoką Firth of Forth w Szkocji
• 1972 - palestyńska organizacja terrorystyczna o nazwie "Czarny Wrzesień" wzięła 11 sportowców izraelskich jako zakładników podczas Igrzysk Olimpijskich w Monachium.
• 1977 - NASA wystrzeliła sondę kosmiczną Voyager 1 - obecnie najdalszy i ciągle działający obiekt wysłany w kosmos przez człowieka.
• 1980 - otwarcie najdłuższego tunelu samochodowego świata - St.Gotthard w Szwajcarii.
• 2000 - Tuvalu zostało członkiem ONZ.

[edytuj] Urodzili się

• 1187 - Ludwik VIII Lew, król Francji (zm. 1226)
• 1568 - Tommaso Campanella, włoski filozof, teolog, poeta (zm. 1639)
• 1638 - Ludwik XIV, król Francji (zm. 1715)
• 1722 - Fryderyk Krystian Wettyn, elektor Saksonii (zm. 1763)
• 1733 - Christoph Martin Wieland, niemiecki pisarz (zm. 1813)
• 1735 - Johann Christian Bach, niemiecki kompozytor (zm. 1782)
• 1771 - Karol Ludwik Habsburg, autriacki generał, książę cieszyński (zm. 1847)
• 1774 - Caspar David Friedrich, niemiecki malarz (zm. 1840)
• 1791 - Giacomo Meyerbeer, niemiecki kompozytor, dyrygent (zm. 1864)
• 1795 - Étienne-Paschal Taché, kanadyjski polityk, premier prowincji Kanady (zm. 1865)
• 1817 - Aleksiej Tołstoj, rosyjski pisarz (zm. 1875)
• 1827 - Goffredo Mameli, włoski patriota, poeta, autor Hymnu Włoch (zm. 1849)
• 1847 - Jesse James, amerykański bandyta, rewolwerowiec (zm. 1882)
• 1880 - Władysław Gdula, polski malarz (zm. 1966)
• 1888 - Sarvepalli Radhakrishnan, indyjski polityk, prezydent Indii (zm. 1975)
• 1896 - Heimito von Doderer, austriacki pisarz (zm. 1956)
• 1897 - Kazimierz Iranek-Osmecki, polski żołnierz AK, pułkownik, uczestnik powstania warszawskiego (zm. 1984)
• 1897 - Wacław Solski, polski pisarz (zm. 1990)
• 1901 - Mario Scelba, polityk włoski, premier Włoch (zm. 1991)
• 1902 - Michał Jaworski, polski kompozytor (zm. 1939)
• 1905 - Arthur Koestler, angielski pisarz, dziennikarz pochodzenia węgierskiego (zm. 1983)
• 1906 - Jan Ostoja Matłachowski, polski polityk (zm. 1989)
• 1906 - Marian Wnuk, polski rzeźbiarz, pedagog (zm. 1967)
• 1910 - Włodzimierz Głowacki, polski żeglarz (zm. 1995)
• 1912 - John Cage, amerykański kompozytor (zm. 1992)
• 1918 - Luis Alcoriza, meksykański reżyser filmowy (zm. 1992)
• 1919 - Wasilij Czapajew, radziecki dowódca wojskowy (ur. 1887)
• 1924 - Krystyna Moszumańska-Nazar, polska kompozytorka (zm. 2008)
• 1924 - Kazimierz Zieliński, polski aktor (zm. 1993)
• 1928 - Joyce Hatto, brytyjska pianistka (zm. 2006)
• 1929 - Andrijan Nikołajew, radziecki kosmonauta (zm. 2004)
• 1929 - Mieczysław Stoor, polski aktor (zm. 1973)
• 1930 - Danuta Ćirlić-Straszyńska, polska tłumaczka, publicystka
• 1930 - Janusz Pelc, polski historyk literatury (zm. 2005)
• 1933 - Francisco Javier Errázuriz Ossa, chilijski duchowny katolicki, kardynał, arcybiskup Santiago de Chile
• 1936 - Andrzej Szypulski, polski pisarz
• 1938 - Zygmunt Hortmanowicz, polski lekarz, polityk, b. minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa
• 1939 - William Devane, amerykański aktor
• 1939 - George Lazenby, australijski aktor
• 1939 - Clay Regazzoni, szwajcarski kierowca wyścigowy Formuły 1, mistrz Formuły 2 (zm. 2006)
• 1940 - Raquel Welch, amerykańska aktorka
• 1941 - Iwa Młodnicka, polska aktorka (zm. 1997)
• 1942 - Teresa Tuszyńska, polska modelka, aktorka (zm. 1997)
• 1942 - Werner Herzog, niemiecki reżyser filmowy
• 1942 - Teresa Tuszyńska, polska aktorka (zm. 1997)
• 1946 - Stanisław Jaworski, polski operator filmowy (zm. 1983)
• 1946 - Freddie Mercury, brytyjski wokalista zespołu Queen (zm. 1991)
• 1946 - Krzysztof Tyszkiewicz, polski scenograf, kostiumograf (zm. 2005)
• 1947 - Buddy Miles, amerykański muzyk zespołu Band Of Gypsys (zm. 2008)
• 1947 - Jacek Müldner-Nieckowski, polski rzeźbiarz
• 1948 - Benita Ferrero-Waldner, austriacka polityk, dyplomata, minister spraw zagranicznych
• 1951 - Michael Keaton, amerykański aktor
• 1951 - Paul Breitner, niemiecki piłkarz, reprezentant Niemiec, mistrz świata
• 1951 - Lechosław Woźniczko, polski aktor, piosenkarz, kompozytor (zm. 1980)
• 1955 - Marek Chłodnicki, polski archeolog
• 1955 - Elżbieta Adamiak, polska piosenkarka
• 1959 - Dorota Lulka, polska aktorka
• 1959 - Waldemar Pawlak, polski polityk, premier Polski, wicepremier, minister gospodarki
• 1960 - Maciej Szelachowski, polski reżyser filmów dokumentalnych
• 1963 - Marco Bonitta, włoski trener siatkarski, trener żeńskiej reprezentacji Polski
• 1965 - David Brabham, australijski kierowca wyścigowy Formuły 1
• 1966 - Mariusz Szczygieł, polski dziennikarz
• 1969 - Rúnar Kristinsson, islandzki piłkarz, reprezentant Islandii
• 1970 - Liam Lynch, amerykański muzyk, twórca programu MTV Silf & Olly
• 1972 - Jacek Borusiński, polski aktor, reżyser filmowy, artysta kabaretu Mumio
• 1977 - Joseba Etxeberria, hiszpański piłkarz, reprezentant Hiszpanii
• 1978 - Zhang Zhong, chiński szachista, arcymistrz
• 1979 - John Carew, norweski piłkarz, reprezentant Norwegii
• 1985 - Jan Mazoch, czeski skoczek narciarski
• 1989 - Grzegorz Sandomierski, polski piłkarz, bramkarz
• 1991 - Skandar Keynes, angielski aktor

[edytuj] Zmarli

•   590 - Autaris, król Longobardów (ur. ? )
• 1201 - Konstancja, księżna Bretanii (ur. 1161)
• 1439 - Jan I Opolski, książę opolski (ur. 1410/1413)
• 1803 - Pierre Choderlos de Laclos, francuski generał, pisarz (ur. 1741)
• 1857 - Auguste Comte, francuski filozof (ur. 1798)
• 1876 - Manuel Blanco Encalada, chilijski polityk, prezydent Chile (ur. 1790)
• 1877 - Szalony Koń, wódz Oglalów (ur. 1849)
• 1906 - Ludwig Boltzmann, austriacki fizyk (ur. 1844)
• 1915 - Stanisław Witkiewicz, polski pisarz, malarz, filozof, teoretyk sztuki (ur. 1851)
• 1917 - Marian Smoluchowski, polski fizyk (ur. 1872)
• 1922 - Sarah Winchester, amerykańska okultystka (ur. 1862)
• 1939 - Stefan Stanisław Okrzeja, polski lotnik wojskowy, porucznik (ur. 1907)
• 1944 - polegli w powstaniu warszawskim:
  • Stefan Bielecki, polski żołnierz AK, uczestnik powstania warszawskiego (ur. 1908)
  • Zofia Dąbrowska, polska łączniczka, żołnierz AK, uczestniczka powstania warszawskiego (ur. 1924)
  • Anna Laskowiczówna, polska łączniczka, żołnierz AK, uczestniczka powstania warszawskiego (ur. 1926)
  • Henryk Lederman, polski żołnierz AK, podchorąży, uczestnik powstania warszawskiego (ur. ?)
• 1953 - Francis Ford, amerykański aktor, reżyser filmowy (ur. 1881)
• 1963 - Jerzy Pichelski, polski aktor (ur. 1903)
• 1965 - Bohdan Pniewski, polski architekt (ur. 1897)
• 1970 - Jochen Rindt, austriacki kierowca wyścigowy Formuła 1, mistrz świata (ur. 1942)
• 1982 - Janusz Obidowicz, polski aktor, reżyser (ur. 1912)
• 1988 - Gert Fröbe, niemiecki aktor (ur. 1913)
• 1992 - Fritz Leiber, amerykański pisarz fantasy i science fiction (ur. 1910)
• 1992 - Andrzej Kopff, polski prawnik, profesor i prorektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (ur. 1922)
• 1992 - Bohdan Korzeniewski, polski reżyser teatralny, krytyk i historyk teatralny (ur. 1905)
• 1993 - Julian Siemionow, rosyjski pisarz (ur. 1931)
• 1997 - Matka Teresa z Kalkuty, błogosławiona, albańska zakonnica, misjonarka, laureatka Nagrody Nobla (ur. 1910)
• 1997 - Georg Solti, brytyjski dyrygent, pianista pochodzenia węgierskiego (ur. 1912)
• 1998 - Leo Penn, amerykański reżyser filmowy (ur. 1921)
• 2000 - Stanisław Rychlicki, polski aktor (ur. 1926)
• 2003 - Kir Bułyczow, rosyjski pisarz science fiction (ur. 1934)
• 2003 - Krzysztof Olewnik, polski przedsiębiorca, syn Włodzimierza Olewnika (ur. 1976)
• 2007 - Paul Gillmor, amerykański polityk (ur. 1939)

[edytuj] Wspomnienia i święta Kościoła katolickiego

• św. Bertyn